Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση, πρέπει να επιστρέψουμε στο 2011 και την επέμβαση της Δύσης στη Λιβύη, η οποία οδήγησε στην ανατροπή του Muammar Gaddafi
Η κατάσταση στο Μάλι εξελίσσεται ραγδαία σε μια από τις πιο επικίνδυνες κρίσεις της εποχής μας.
Η πρόσφατη μεγάλης κλίμακας επίθεση ισλαμιστών ανταρτών κατά της στρατιωτικής χούντας της χώρας δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο βίας, αλλά ένα σημείο καμπής που αποκαλύπτει βαθύτερες γεωπολιτικές αποτυχίες—ιδιαίτερα της Δύσης.
Αντίθετα με τo κυρίαρχο αφήγημα που αποδίδει την αστάθεια αποκλειστικά σε τοπικούς παράγοντες ή σε εξτρεμιστικές οργανώσεις, μια πιο προσεκτική ανάλυση δείχνει ότι οι ρίζες της κρίσης βρίσκονται στις ίδιες τις δυτικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Από τη διάλυση κρατών έως την επιβολή αποτυχημένων μοντέλων διακυβέρνησης, η Δύση φέρει σημαντικό μερίδιο ευθύνης για το σημερινό χάος.
Η επίθεση που αποκάλυψε την αλήθεια
Η αιφνιδιαστική επίθεση των ανταρτών στο Μάλι ήταν εντυπωσιακή τόσο σε έκταση όσο και σε τόλμη.
Στόχευσε δεκάδες πόλεις και χωριά, κατέλαβε στρατηγικά σημεία όπως το Kidal και έφτασε μέχρι το Kati, κοντά στην πρωτεύουσα Bamako, όπου σκοτώθηκε ακόμη και ο υπουργός Άμυνας της χώρας.
Η επίθεση αυτή κατέρριψε το αφήγημα της χούντας ότι η κατάσταση ασφαλείας είχε σταθεροποιηθεί.
Παράλληλα, ανέδειξε την αυξανόμενη ισχύ της οργάνωσης Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), η οποία συνδέεται με την Αl-Qaeda και έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή του Sahel.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η επίθεση αυτή δεν ήταν απρόβλεπτη.
Ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας αποσταθεροποίησης.
Η απαρχή της κρίσης - Η Λιβύη και η δυτική παρέμβαση
Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση, πρέπει να επιστρέψουμε στο 2011 και την επέμβαση της Δύσης στη Λιβύη, η οποία οδήγησε στην ανατροπή του Muammar Gaddafi.
Η επέμβαση αυτή παρουσιάστηκε ως ανθρωπιστική, αλλά στην πράξη διέλυσε το λιβυκό κράτος και άφησε πίσω της ένα κενό εξουσίας.
Χιλιάδες μαχητές, μεταξύ των οποίων και Tuareg μισθοφόροι, επέστρεψαν στο Sahel μεταφέροντας μαζί τους τεράστιες ποσότητες όπλων.
Αυτό πυροδότησε την εξέγερση στο Μάλι το 2012 και άνοιξε τον δρόμο για την άνοδο ισλαμιστικών οργανώσεων.
Με άλλα λόγια, η κρίση στο Μάλι είναι άμεση συνέπεια της δυτικής στρατιωτικής παρέμβασης στη Λιβύη.
Η γαλλική παρουσία: Σταθερότητα ή προσωρινή ψευδαίσθηση;
Η Γαλλία επενέβη το 2013 με την επιχείρηση Serval και στη συνέχεια με την Barkhane, καταφέρνοντας να ανακόψει την προέλαση των ανταρτών.
Ωστόσο, αυτή η «επιτυχία» αποδείχθηκε επιφανειακή.
Οι γαλλικές δυνάμεις διατήρησαν τον έλεγχο των πόλεων, αλλά απέτυχαν να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες αιτίες της εξέγερσης.
Η ύπαιθρος παρέμεινε εκτός ελέγχου, ενώ οι τοπικοί πληθυσμοί συχνά αντιμετώπιζαν τις ξένες δυνάμεις με καχυποψία.
Η δυτική στρατηγική βασίστηκε περισσότερο στη στρατιωτική ισχύ παρά στην πολιτική λύση—ένα μοτίβο που έχει επαναληφθεί σε πολλές περιοχές του κόσμου με καταστροφικά αποτελέσματα.
Τα πραξικοπήματα και η αποχώρηση της Δύσης
Στις αρχές της δεκαετίας του 2020, μια σειρά πραξικοπημάτων ανέτρεψε τις κυβερνήσεις στο Μάλι, στον Νίγηρα και στη Μπουρκίνα Φάσο.
Οι νέες στρατιωτικές ηγεσίες απέβαλαν τις γαλλικές δυνάμεις και διέκοψαν τις σχέσεις με τη Δύση.
Αυτή η εξέλιξη δεν ήταν τυχαία.
Αντανακλούσε τη βαθιά δυσαρέσκεια απέναντι στη δυτική παρουσία, η οποία θεωρήθηκε αποτυχημένη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νεοαποικιακή.
Η άνοδος των ισλαμιστών και η αποτυχία των ξένων στρατηγικών
Η JNIM εκμεταλλεύτηκε το κενό εξουσίας και ενισχύθηκε σημαντικά.
Σε πολλές περιοχές λειτουργεί ήδη ως de facto κυβέρνηση, συλλέγοντας φόρους, παρέχοντας υπηρεσίες και επιβάλλοντας δικό της σύστημα δικαιοσύνης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απολαμβάνει ευρεία λαϊκή υποστήριξη.
Αντίθετα, η επιβολή αυστηρών κανόνων και βίαιων πρακτικών δημιουργεί ένταση και δυσαρέσκεια.
Ωστόσο, σε σύγκριση με την αδυναμία του κράτους, πολλοί κάτοικοι τη βλέπουν ως τη μόνη διαθέσιμη μορφή τάξης.
Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα και τα όρια της Δύσης
Η αποχώρηση της Δύσης από το Sahel δεν σήμανε το τέλος της κρίσης, αλλά την αποκάλυψη των βαθύτερων προβλημάτων.
Η αντικατάσταση των δυτικών δυνάμεων από άλλους εξωτερικούς παίκτες δεν έχει οδηγήσει σε σταθερότητα.
Η πραγματικότητα είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος παρεμβαίνει, αλλά το ίδιο το μοντέλο παρέμβασης.
Η επιβολή εξωτερικών λύσεων σε πολύπλοκες κοινωνίες έχει αποτύχει επανειλημμένα.
Ο κίνδυνος περιφερειακής κατάρρευσης
Η κατάρρευση του Μάλι θα έχει ευρύτερες συνέπειες.
Οι γειτονικές χώρες της Δυτικής Αφρικής κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν κύματα προσφύγων και αυξημένη αστάθεια.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες κρίσεις εξαπλώνονται.
Όπως τα πραξικοπήματα μεταδόθηκαν από χώρα σε χώρα, έτσι και η κατάρρευση ενός κράτους μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη θα είναι σαρωτικές
Η κρίση δεν θα περιοριστεί στην Αφρική.
Η Ευρώπη θα κληθεί να αντιμετωπίσει νέες μεταναστευτικές ροές, μεγαλύτερες από εκείνες που προκάλεσε η κρίση στη Λιβύη.
Η γεωγραφία μπορεί να λειτουργεί ως προσωρινό εμπόδιο, αλλά η πίεση θα αυξηθεί.
Και για άλλη μια φορά, η Ευρώπη θα κληθεί να διαχειριστεί τις συνέπειες πολιτικών στις οποίες είχε ενεργό ρόλο.
Ένα ακόμη αποτυχημένο κεφάλαιο της δυτικής πολιτικής
Η κρίση στο Μάλι αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα των ορίων και των αποτυχιών της δυτικής εξωτερικής πολιτικής.
Από τη Λιβύη έως το Sahel οι παρεμβάσεις που στόχευαν στη σταθερότητα κατέληξαν να παράγουν χάος.
Η άνοδος της JNIM, η αποδυνάμωση των κρατών και η πιθανότητα περιφερειακής κατάρρευσης δεν είναι τυχαία φαινόμενα.
Είναι το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που αγνόησαν τις τοπικές πραγματικότητες.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η επιβολή ισχύος χωρίς κατανόηση των συνεπειών δεν οδηγεί σε σταθερότητα—αλλά σε κρίσεις που ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο.
www.bankingnews.gr
Η πρόσφατη μεγάλης κλίμακας επίθεση ισλαμιστών ανταρτών κατά της στρατιωτικής χούντας της χώρας δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο βίας, αλλά ένα σημείο καμπής που αποκαλύπτει βαθύτερες γεωπολιτικές αποτυχίες—ιδιαίτερα της Δύσης.
Αντίθετα με τo κυρίαρχο αφήγημα που αποδίδει την αστάθεια αποκλειστικά σε τοπικούς παράγοντες ή σε εξτρεμιστικές οργανώσεις, μια πιο προσεκτική ανάλυση δείχνει ότι οι ρίζες της κρίσης βρίσκονται στις ίδιες τις δυτικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Από τη διάλυση κρατών έως την επιβολή αποτυχημένων μοντέλων διακυβέρνησης, η Δύση φέρει σημαντικό μερίδιο ευθύνης για το σημερινό χάος.
Η επίθεση που αποκάλυψε την αλήθεια
Η αιφνιδιαστική επίθεση των ανταρτών στο Μάλι ήταν εντυπωσιακή τόσο σε έκταση όσο και σε τόλμη.
Στόχευσε δεκάδες πόλεις και χωριά, κατέλαβε στρατηγικά σημεία όπως το Kidal και έφτασε μέχρι το Kati, κοντά στην πρωτεύουσα Bamako, όπου σκοτώθηκε ακόμη και ο υπουργός Άμυνας της χώρας.
Η επίθεση αυτή κατέρριψε το αφήγημα της χούντας ότι η κατάσταση ασφαλείας είχε σταθεροποιηθεί.
Παράλληλα, ανέδειξε την αυξανόμενη ισχύ της οργάνωσης Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), η οποία συνδέεται με την Αl-Qaeda και έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή του Sahel.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η επίθεση αυτή δεν ήταν απρόβλεπτη.
Ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας αποσταθεροποίησης.
Η απαρχή της κρίσης - Η Λιβύη και η δυτική παρέμβαση
Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση, πρέπει να επιστρέψουμε στο 2011 και την επέμβαση της Δύσης στη Λιβύη, η οποία οδήγησε στην ανατροπή του Muammar Gaddafi.
Η επέμβαση αυτή παρουσιάστηκε ως ανθρωπιστική, αλλά στην πράξη διέλυσε το λιβυκό κράτος και άφησε πίσω της ένα κενό εξουσίας.
Χιλιάδες μαχητές, μεταξύ των οποίων και Tuareg μισθοφόροι, επέστρεψαν στο Sahel μεταφέροντας μαζί τους τεράστιες ποσότητες όπλων.
Αυτό πυροδότησε την εξέγερση στο Μάλι το 2012 και άνοιξε τον δρόμο για την άνοδο ισλαμιστικών οργανώσεων.
Με άλλα λόγια, η κρίση στο Μάλι είναι άμεση συνέπεια της δυτικής στρατιωτικής παρέμβασης στη Λιβύη.
Η γαλλική παρουσία: Σταθερότητα ή προσωρινή ψευδαίσθηση;
Η Γαλλία επενέβη το 2013 με την επιχείρηση Serval και στη συνέχεια με την Barkhane, καταφέρνοντας να ανακόψει την προέλαση των ανταρτών.
Ωστόσο, αυτή η «επιτυχία» αποδείχθηκε επιφανειακή.
Οι γαλλικές δυνάμεις διατήρησαν τον έλεγχο των πόλεων, αλλά απέτυχαν να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες αιτίες της εξέγερσης.
Η ύπαιθρος παρέμεινε εκτός ελέγχου, ενώ οι τοπικοί πληθυσμοί συχνά αντιμετώπιζαν τις ξένες δυνάμεις με καχυποψία.
Η δυτική στρατηγική βασίστηκε περισσότερο στη στρατιωτική ισχύ παρά στην πολιτική λύση—ένα μοτίβο που έχει επαναληφθεί σε πολλές περιοχές του κόσμου με καταστροφικά αποτελέσματα.
Τα πραξικοπήματα και η αποχώρηση της Δύσης
Στις αρχές της δεκαετίας του 2020, μια σειρά πραξικοπημάτων ανέτρεψε τις κυβερνήσεις στο Μάλι, στον Νίγηρα και στη Μπουρκίνα Φάσο.
Οι νέες στρατιωτικές ηγεσίες απέβαλαν τις γαλλικές δυνάμεις και διέκοψαν τις σχέσεις με τη Δύση.
Αυτή η εξέλιξη δεν ήταν τυχαία.
Αντανακλούσε τη βαθιά δυσαρέσκεια απέναντι στη δυτική παρουσία, η οποία θεωρήθηκε αποτυχημένη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νεοαποικιακή.
Η άνοδος των ισλαμιστών και η αποτυχία των ξένων στρατηγικών
Η JNIM εκμεταλλεύτηκε το κενό εξουσίας και ενισχύθηκε σημαντικά.
Σε πολλές περιοχές λειτουργεί ήδη ως de facto κυβέρνηση, συλλέγοντας φόρους, παρέχοντας υπηρεσίες και επιβάλλοντας δικό της σύστημα δικαιοσύνης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απολαμβάνει ευρεία λαϊκή υποστήριξη.
Αντίθετα, η επιβολή αυστηρών κανόνων και βίαιων πρακτικών δημιουργεί ένταση και δυσαρέσκεια.
Ωστόσο, σε σύγκριση με την αδυναμία του κράτους, πολλοί κάτοικοι τη βλέπουν ως τη μόνη διαθέσιμη μορφή τάξης.
Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα και τα όρια της Δύσης
Η αποχώρηση της Δύσης από το Sahel δεν σήμανε το τέλος της κρίσης, αλλά την αποκάλυψη των βαθύτερων προβλημάτων.
Η αντικατάσταση των δυτικών δυνάμεων από άλλους εξωτερικούς παίκτες δεν έχει οδηγήσει σε σταθερότητα.
Η πραγματικότητα είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος παρεμβαίνει, αλλά το ίδιο το μοντέλο παρέμβασης.
Η επιβολή εξωτερικών λύσεων σε πολύπλοκες κοινωνίες έχει αποτύχει επανειλημμένα.
Ο κίνδυνος περιφερειακής κατάρρευσης
Η κατάρρευση του Μάλι θα έχει ευρύτερες συνέπειες.
Οι γειτονικές χώρες της Δυτικής Αφρικής κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν κύματα προσφύγων και αυξημένη αστάθεια.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες κρίσεις εξαπλώνονται.
Όπως τα πραξικοπήματα μεταδόθηκαν από χώρα σε χώρα, έτσι και η κατάρρευση ενός κράτους μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη θα είναι σαρωτικές
Η κρίση δεν θα περιοριστεί στην Αφρική.
Η Ευρώπη θα κληθεί να αντιμετωπίσει νέες μεταναστευτικές ροές, μεγαλύτερες από εκείνες που προκάλεσε η κρίση στη Λιβύη.
Η γεωγραφία μπορεί να λειτουργεί ως προσωρινό εμπόδιο, αλλά η πίεση θα αυξηθεί.
Και για άλλη μια φορά, η Ευρώπη θα κληθεί να διαχειριστεί τις συνέπειες πολιτικών στις οποίες είχε ενεργό ρόλο.
Ένα ακόμη αποτυχημένο κεφάλαιο της δυτικής πολιτικής
Η κρίση στο Μάλι αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα των ορίων και των αποτυχιών της δυτικής εξωτερικής πολιτικής.
Από τη Λιβύη έως το Sahel οι παρεμβάσεις που στόχευαν στη σταθερότητα κατέληξαν να παράγουν χάος.
Η άνοδος της JNIM, η αποδυνάμωση των κρατών και η πιθανότητα περιφερειακής κατάρρευσης δεν είναι τυχαία φαινόμενα.
Είναι το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που αγνόησαν τις τοπικές πραγματικότητες.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η επιβολή ισχύος χωρίς κατανόηση των συνεπειών δεν οδηγεί σε σταθερότητα—αλλά σε κρίσεις που ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών